Dzień dobry, poproszę z numerem jedenastym, to pilne…
Jak to było z telefonami w Pabianicach?
Dziś mamy je w kieszeniach.
Albo na biurkach.
Ale jeszcze nie tak dawno był tylko w domach, urzędach i były jeszcze automaty telefoniczne, na ścianach zwykle, a wcześniej budki, takie wolno stojące.Np. przy skrzyżowaniu Kilińskiego i Armii Czerwonej (dziś Zamkowej.)

A jeszcze wcześniej… w zasadzie było tak samo, ale o wiele rzadziej.
Początki telefonizacji w naszej okolicy zaczęły się w Łodzi. Pierwsza sieć została uruchomiona już w 1883 roku – jedna z pierwszym w Królestwo Polskim. W międzyczasie ta nowinka techniczna zagościła pierwotnie tylko w firmach dwóch największych potentatów włókienniczych tamtego okresu, czyli w zakładach Krusche&Ender oraz Kindlera. Głownie chodziło o przyspieszenie komunikacji pomiędzy działami oraz z dyrekcją. Każdy zakład miał swoją centralkę, łączącą żądane numery lub nazwy działów wywoływane głosowo.
Już w roku 1886 przyłączono Pabianice do Łodzi, co dla handlarzy na łódzkiej giełdzie było wręcz czasami jak żyć albo nie żyć. Linia, zwana napowietrzną, ciągnęła się słupami trakcyjnymi wzdłuż ówczesnej jedynej większej drogi łączącej nasze miasta i prawdopodobnie była to pierwsza „międzymiastowa”.
Publiczna sieć telefoniczna w Pabianicach zaczęła się kształtować na początku XX wieku, jeszcze pod zaborem rosyjskim (pod zarządem rządowym, czyli ówczesnego Zarządu Poczt i Telegrafów, choć w samym okręgu łódzkim koncesje na sieci miejskie miewały też spółki prywatne, jak słynne szwedzkie towarzystwo Cedergren, późniejsza PAST).
W 1911 roku swoje centrale miały już cztery firmy: wspomniane wyżej K&E, Kindler, CIBA oraz fabryka H. Fausta.
I oczywiście w magistracie oraz kancelarii policmajstra.
Lokalizacja centrali: Centrala miejska tradycyjnie była powiązana z Urzędem Pocztowo-Telegraficznym. Mieściła się pod adresem Długiej 43 a dziś jest to Pułaskiego 13. Był to dwupiętrowy, murowany budynek prywatny – na parterze działało biuro pocztowe, a w lokalu „od podwórza” umieszczono stację rządowych telefonów miejskich. Była tam też tak zwana „rozmównica”, czyli rząd aparatów telefonicznych zamocowanych na ścianie, zwykle odseparowanych od siebie jakimś przepierzeniem lub osobnych budek w rzędzie aby ludzie nie przeszkadzali sobie w rozmowach właśnie :]

Jako ciekawostkę podam, że pierwsze roczne abonamenty kosztowały od 50 do 60 rubli, gdzie przeciętna płaca miesięczna robotnika włókiennika to 15-30 rubli, przy czym opłatę taką pobierano za cały rok z góry, dlatego nie stać było przeciętnych zjadaczy chleba na taką atrakcję a wręcz na taki luksus. Z drugiej strony patrząc było to jeszcze w takich powijakach, że dokąd by oni mieli chcieć się dodzwonić? A za połączenia zamiejskie naliczano jeszcze dodatkowe opłaty.

Całym właściwie powodem tego artykułu było zamieszczenie spisu abonenckiego z lat 1932/1933, na który natrafiłem jakiś czas temu w zasobach Śląskiej Biblioteki Cyfrowej.
Poniżej załączam ten spis w postaci PDF-u do pobrania, aby nie zapychać artykułu całą listą, obejmującą, jak by nie patrzeć pełne 15 stron formatu A4. i aby każdy mógł sobie go poczytać offline i może odnaleźć ten numer 11 z początku tekstu :]
Częściowo posiłkowałem się informacjami ze strony UMP: „Wyłowione z sieci” autorstwa pana Sławomira Saładaja oraz korzystałem z analiz materiałów pomocniczych przy użyciu Gemini.